نیمه پیدای من (دبیر زیست شناسی لامرد)

نگرش کلی بر بیماری لیشمانیاز

بیش از 90% لیشمانیاز پوستی در افغانستان. الجزیره. ایران .عراق.عربستان سعودی , سوریه , .برزیل. پرو.رخ میدهد و دوره کمون بیماری بین چند هفته تا چند ماه است.لیشمانیازها مجموعا به سندرومهای بالینی مختلفی اطلاق میشوند که توسط پروتوزوئرهای داخل سلولی اجباری از جنس لیشمانیا ایجاد میشوند . بطور معمول یک زئوز(میکروب مشترک بین انسان و حیوان) دارای ناقل است . در این بیماری جوندگان و سگ سانان میزبانهای مخزن معمول و انسان میزبان اتفاقی است . در انسان 1- لیشمانیوز احشایی 2- لیشمانیوز جلدی 2- لیشمانیوز مخاطی به ترتیب در اثر عفونت ماکروفاژها در سرتاسر سیستم تک هسته ای 1- فاگوسیتیی پوست 2- مخاط

3- نازوفارنکس(دهان و گلو ) است .

1- لیشمانیاز احشایی بطور معمول توسط لیشمانیا دونووانی ولی نه منحصرا ایجاد میگردد .

2- لیشمانیاز پوستی قدیم توسط -ل تروپیکا -ل ماژور - ل اتیوپیکا و جـدید - ل مکزینکا و زیرجنس ویانیا می باشد .

3- لیشمانیاز مخاطی توسط برخی ارگانیسمهای زیر جنس ویانیا ایجاد میگردد.

سیکل زندگی

پارازیت های لیشمانیا توسط نیش پشه خاکی (فلبوتو مین) ماده منتقل میشود (فلبوتوموس . لوتزومیا) هنگامی که پشه خاکی ماده اقدام به تغذیه (خونگیری )میکند پارازیت های تاژکدار مرحله پروماستیگوت(تاژک دار) را بر روی پوست میزبان بالا می آورد وپروماستیگوت به گیرنده ماکروفاژ متصل میشود و فاگوسیته میگردد و در داخل فاگولیزوزومها به مرحله آماستیگوت غیر تاژکدار تبدیل می شود. سپس به شیوه تقسیم دو تایی تکثیر می گردد.بعد از پاره شدن ماکروفاژعفونی شده آماستیگوت بیرون می ریزد و توسط سایر ماکروفاژها بلعیده می شوند. اگر آماستیگوتها توسط پشه بلعیده شوند. مجددا به پروماستیگوت تبدیل می شوندو برای عفونت زا شدن حد اقل 7 روز وقت نیاز دارند .

1- طول پشه خاکی 3-2 میلی متراست.

2- سطح پرواز حدود 5/1-1 متر است.

3- محدوده پرواز آن کمتر از 500 متر است

4- درمحیط تیره و مرطوب استراحت میکنند.

5- طول عمر آن یک ماه است .

6- نوع ماده آن خون خوار است .

7- هفته ای یک بار خونگیری دارد.

8- درشکاف ودرز در و دیوارو زباله هاو نخا له های ساختمانی و ساختمانهای قدیمی زندگی میکند.

9- روزها استراحت و هنگام غروب و شب پرواز میکند.

10- د ر طی مدت زندگی 2-1 بارتخم ریزی میکند .

تشخیص

تشخیص قطعی لیشمانیاز به مشاهده پارازیت نیاز دارد.

1-برای مشاهده آن توسط میکروسکوپ نوری نمونه ای از محل زخم تهیه شده و با رنگامیزی آن(گیمسا) زیر میکروسکوپ آماستیگوت مشاهده میشود.

2- روشهای غیر مستقیم ایمونولوژیک نیز برای تشخیص بکار میرود و فعلا معمول نمیباشد.

بیماری سالک ( لیشمانیاز پوستی )چیست

سالک یک بیماری پوستی مشترک انسان و حیوان از جمله جوندگان است که از طریق نیش پشه خاکی آلوده به انگل به هنگام تغذیه خون بیمار به انسان سالم منتقل می شود و به دو شکل میباشد.

1- نوع خشک (شهری)

2- نوع مرطوب (روستایی)

علائم بیماری سالک (لیشمانیاز پوستی )

زخم ناشی از گزش پشه بدون خارش و بدون درد می باشد ( چنانچه همراه با عفونت خارش باشد درد دارد) و زخمهای آن ممکن است متعد د در مناطق باز بدن باشد و در هر دو شکل (نوع مرطوب و نوع خشک) زخم پس ازورود انگل بدرون پوست بوسیله پشه خاکی ابتدا بصورت برامدگی کوچک و قرمز رنگی ظاهر می شود

تظاهرات بالینی

اولین تظاهر بیماری ظهور یک پاپول (دانه کوچک)در محل نیش پشه خاکی است. اکثر ضایعات پوستی از حالت پاپولار به ندولار(دانه برجسته) و سپس به اولسراتیو (زخم) تبدیل می شوند و ممکن است به سندرم نادر لیشمانیوز پوستی منتشر تبدیل شود و با ضایعات پوستی مزمن.منتشرو غیر اولسراتیو تظاهر یابد.

لیشمانیاز احشایی(کالاازار)

بیش از 90%موارد لیشمانیاز احشایی دردنیا در بنگلادش .شمال شرقی هند.نپال.سودان.شمال شرقی برزیل رخ میدهدو بطور معمول عامل آن .ل.دونووانی است . وبصورت مادرزادی و تزریقی نیز منتقل می شود.عفونت در محل تلقیح با آلودگی ماکروفاژها شروع میشود و سپس درهمه سیستم تک هسته ای- فگوسیتی منتشر میگردد.

تظاهرات بالینی

کالاازار (لغتی هندی به معنای تب سیاه حکایت ازتیره شدن پوست بیماران دارد(بیمار کاشکتیک و تب دار میشود و بیماری میتواند به شدت بدون درمان کشنده باشد. و دوره کمون بیماری چند هفته تا چند ماه باشد. اسپلنو مگالی از هپاتومگالی محسوس تر است و در یافته آزمایشگاهی پان سیتوپنی دیده میشود. علل آنمی انفیلتراسیون مغز استخوان . هیپر اسپلنیسم .همولیزاتوایمنی و خونریزی است. همچنین میتواند به صورت تظاهرات پوستی منتشر دیده شود.

تشخیص

مشاهده پارازیت دراسمیر رنگ آمیزی شده یا کشت آسپیراسیون بافتها یا بیوپسی از طحال. کبد. مغزاستخوان. غدد لنفاوی است.

وبیمارانی که کالاآزار واضح دارند معمولا تعداد پارازیت درنمونه زیاد است.

سالک در مرکز بهداشت ثامن سال 1385

جمعیت تحت پوشش این مرکز 27495 نفر می باشد و شامل یک پایگاه ضمیمه با جمعیت 8939 و پایگاه عیدگاه با جمعیت 4817 نفر و پایگاه رسول اکرم با جمعیت 11366 و پایگاه خسروی با جمعیت 2373 می باشد.این مرکز در اطراف حرم مطهر واقع است و محدوده این مرکز از جنوب به بازار رضا و خیابان خسروی , از غرب به چهار راه خسروی و فلکه راه آهن و از شرق به بلوار وحدت و پارک وحدت و از شمال به چهار راه مقدم و بلوار راه آهن منتهی میشود .

سالـكاز بيماريـهاي بومـي استـان خراســان مي باشدكه ساليـان دور به صورتهاي مختـلفحتي همه گيري تظاهرنمـوده اسـتبطوريكـه بيماري سالك را در خراسان با نام زخم سرخسی نيز نامبرده اند . و درسال 1381و 1383 این بیماری در منطقه ثامن بصورت همه گيري بروز نمود. که با اقدامات مداخله ای بیماری کنترل شد . درسال 1385 تعداد بیماران 96 نفر گزارش شده است و بیشترین بیماران در پایگاه عیدگاه سکونت داشتند .

تعداد بیماران سالک 1- پایگاه ضمیمه 4/17% بیماران 2- پایگاه عیدگاه 80% بیماران 2- رسول اکرم 6/2% بیماران

3- پایگاه خسروی صفر درصد

نتایج فرم بررسی انفرادی بیماری سا لک سال 1385

اولويت هاي مهمانجام شده و در حال انجام درامر پيشگيري و كنترل بيماريسالكدر منطقه ثامن

همکاری مردم منطقه

1-نصبتوريدر و پنجرههادرساختمانهاواستفاده ازپنكه وكولربه منظورجابجاييهوا

2-عـدمنگهـداري دام و طيـور در منازل

3-مـمانعـت از بـازي كودكـان در مـكانـهاي آلـوده مخـصوصاً در ساعات غروب آفتاب كه زمان فعاليت حشره مي باشد

4-استفاده از پشه بندهاي آغشـته بـه حشره كش و نيز لباسهاي آغشته با مواد دور كننده حشرات

5-آمــوزش خـوابـيدن افـراد در پشه بند

6-آموزش در زمينـه پوشـانيـدن زخم سالكبا گاز

همکاری بین بخشی

1- جمعآوريبه موقع و صحيحزبالـه وجلوگيـري از انباشتهشدن آن در معابر عمومي

2-لايروبيو تميزنگهداشتنجوي معابر

3-آسفالت نمودنمعابر وپركـردن خلـل و فـرج بين آجرها وديوارهابا آهکوبهسازيمحيط

4- پوشانيدن كانالها و پر كردن گودالها

5- تسطيح محلهاي انباشتن نخـاله هـاي ساختـماني غيرمجاز و تخريب و تسطيح اماكن مخروبه

6- توجه و دقت در زميـنه دفـع صحـيح و بهـداشتي فاضلاب باهمكاريمراكزبهداشتي درماني